Tandjes doorkomen: symptomen herkennen (naast kwijluitslag)

Je baby kwijlt, kauwt op alles wat los en vast zit en slaapt onrustiger dan anders. Zijn het tandjes? Dat kan. Maar het hoeft niet. Wie de symptomen van tandjes doorkomen wil herkennen, heeft meer aan een blik op het tandvlees dan aan een rode wang of een natte slab.

Kort antwoord: Doorkomende tandjes kunnen zorgen voor gevoelig of gezwollen tandvlees, meer kauwen en kwijlen, en een paar onrustige dagen. Koorts van 38 graden of hoger, duidelijke diarree, veel spugen of een zieke indruk schrijf je niet automatisch toe aan tandjes.

In dit artikel lees je welke klachten bij tandjes krijgen passen, welke niet, wat veilig helpt en wanneer je de huisarts belt.

Wanneer komen de eerste tandjes?

De meeste baby's krijgen hun eerste tandje rond 6 maanden. Maar de spreiding is groot. Sommige baby's beginnen al vóór 4 maanden, andere pas na hun eerste verjaardag. Een enkele baby wordt zelfs met een tandje geboren.

Vraag je je af wanneer je baby tandjes krijgt en zie je nog niets? Een vroeg of laat eerste tandje zegt op zichzelf weinig. Het is geen maat voor hoe gezond je kind is of hoe het zich ontwikkelt. Twijfel je toch, bespreek het dan op het consultatiebureau of bij de tandarts.

Meestal komen de onderste twee voortanden als eerste door. Daarna volgen vaak de bovenste. Zie het schema hieronder als een richtlijn en niet als een vaste regel: bij veel kinderen loopt het net anders.

De meeste kinderen hebben hun melkgebit compleet als ze 2 tot 3 jaar zijn. Tandjes doorkomen is dus geen korte fase, maar iets wat in golven terugkomt.

Wat zijn de meest voorkomende symptomen van doorkomende tandjes?

De duidelijkste tekenen zitten in en rond de mond: gevoelig, rood of gezwollen tandvlees, veel kauwen en meer kwijlen. Al het andere is minder specifiek.

Hoe merk je dat een baby tandjes krijgt? Let op deze signalen:

• Rood of gezwollen tandvlees op de plek waar het tandje komt. Soms zie je een witte plek of voel je een hard randje onder het tandvlees.
• Gevoelig tandvlees. Je baby reageert als je de plek aanraakt, of wrijft er zelf over.
• Meer kauwen en bijten op vingers, speelgoed of de rand van de box.
• Veel kwijlen.
• Alles in de mond stoppen.
• Tijdelijke onrust: sneller huilen, hangeriger, vaker gedragen willen worden.
• Vaker wakker worden.
• Wat minder goed eten of drinken, omdat zuigen of kauwen op gevoelig tandvlees niet prettig is.

Geen twee baby's zijn hetzelfde. Bij de één komt een tandje door zonder dat je er iets van merkt. De ander is een paar dagen uit zijn doen. Niet elke baby heeft pijn, en als er klachten zijn, blijven ze meestal mild en duren ze enkele dagen.

De Britse gezondheidsdienst NHS noemt daarnaast een iets hogere temperatuur die onder de 38 graden blijft, één rode wang en wrijven aan een oor. Die tekenen kunnen voorkomen. Ze bewijzen alleen niets, want ze passen ook bij andere dingen. Daarover verderop meer.

Kwijlen en kwijluitslag bij tandjes

Veel kwijlen kan bij tandjes doorkomen horen, maar het is geen bewijs dat er een tandje aankomt. Baby's gaan in de eerste maanden vanzelf meer speeksel aanmaken en slikken dat nog niet handig weg. Daardoor kwijlen veel baby's al weken of maanden voordat het eerste tandje te zien is.

Hoe ontstaat kwijluitslag?

Speeksel dat steeds op de huid blijft liggen, maakt die huid week en gevoelig. Wrijven met een slab of mouw doet de rest. Zo ontstaat kwijluitslag: rode, schrale of ruwe plekjes rond de mond, op de kin, op de wangen en in de halsplooien. Soms zie je kleine bultjes.

Kwijluitslag vertelt je dus iets over natte huid. Het zegt niets over wat er in het tandvlees gebeurt.

Zo verzorg je de huid

1. Dep, wrijf niet. Veeg kwijl weg met een zachte, schone doek en dep de huid daarna droog.
2. Maak mild schoon. Lauw water is vaak genoeg. Kies anders een verzorgingsproduct zonder parfum en alcohol.
3. Vergeet de halsplooien niet. Daar blijft vocht het langst zitten.
4. Bescherm geïrriteerde huid. Een dun laagje neutrale, parfumvrije barrièrecrème houdt speeksel van de huid af. Vraag bij twijfel de drogist, apotheek of het consultatiebureau wat geschikt is.
5. Wissel natte slabbetjes en kleding op tijd.

Bij Moise gaan we uit van hetzelfde principe als bij de rest van de babyhuid: zacht reinigen, goed droogdeppen en alleen milde, babygeschikte producten gebruiken. Meer over herkennen en verzorgen lees je in ons artikel over kwijluitslag bij je baby.

Wanneer laat je kwijluitslag beoordelen?

Neem contact op met de huisarts of het consultatiebureau als de uitslag ondanks goede verzorging niet opknapt. Doe dat ook als de huid vuurrood wordt, gaat nat worden, korstjes of wondjes krijgt, of als de uitslag zich uitbreidt naar andere plekken.

Baby bijt en kauwt overal op: hoort dat bij tandjes?

Ja, veel kauwen en bijten past bij doorkomende tandjes. Druk op het tandvlees voelt voor veel baby's prettig. Daarom knaagt je baby op speelgoed, bijt op je vinger of wrijft over zijn eigen tandvlees.

Tegelijk geldt: baby's ontdekken de wereld met hun mond. Vanaf een maand of drie, vier gaat bijna alles erin, ook als er nog lang geen tandje komt. Kauwen alleen is dus geen sluitend bewijs.

Wat is veilig om op te bijten?

Geef je baby iets wat hiervoor gemaakt is:

• een bijtring uit één stuk, zonder losse of kleine onderdelen;
• geschikt voor de leeftijd van je baby, volgens de verpakking;
• heel en schoon. Gooi een bijtring weg zodra er scheurtjes of beschadigingen in zitten.

Sommige bijtringen mag je koelen in de koelkast. Volg daarbij de gebruiksaanwijzing.

Blijf in de buurt als je baby ergens op kauwt. Hang een bijtring nooit aan een koord of lint om de hals. Dat geeft kans op verstikking of beknelling.

Rode wangen, huilerig en slecht slapen: zijn dat symptomen van tandjes?

Het kan rond dezelfde periode voorkomen, maar het is op zichzelf geen betrouwbaar bewijs dat er een tandje doorkomt.

Huilerig en onrustig. Sommige baby's zijn rond de doorbraak van een tandje een paar dagen prikkelbaarder. Dat is goed voorstelbaar bij gevoelig tandvlees. Maar een huilerige baby kan ook moe zijn, een sprongetje maken, verkouden worden of gewoon een mindere dag hebben.

Slecht slapen. Slapen kan tijdelijk lastiger gaan. 's Nachts is er minder afleiding, dus ongemak valt meer op. Houdt het slechte slapen weken aan, dan ligt een andere verklaring meer voor de hand dan dat ene tandje.

Rode wangen. Een rode wang wordt vaak bij tandjes genoemd, soms aan de kant waar het tandje komt. Rode wangen zie je alleen ook bij warmte, na het slapen, bij kwijluitslag, bij een droge of eczeemgevoelige huid en bij koorts. Een rode wang zonder gezwollen tandvlees zegt daarom weinig.

De eerlijkste aanpak: kijk naar het geheel. Zie je gezwollen tandvlees, kauwt je baby veel en is hij verder alert en drinkt hij goed? Dan passen onrust en een slechtere nacht daar prima bij. Ontbreken de tekenen in de mond, of oogt je baby ziek, zoek de oorzaak dan niet bij de tandjes.

Kunnen tandjes koorts veroorzaken?

Kort antwoord: Tandjes kunnen de temperatuur hooguit licht verhogen. Echte koorts, 38 graden of hoger, schrijf je niet toe aan tandjes.

Het helpt om drie dingen uit elkaar te houden:

Volgens Thuisarts heeft een kind koorts bij een lichaamstemperatuur van 38 graden of hoger. Je meet het betrouwbaarst met een thermometer in de anus. Bij baby's jonger dan 3 maanden werkt alleen die manier goed.

Waarom lijkt koorts dan zo vaak samen te vallen met tandjes? Tandjes komen door in een periode waarin baby's alles in hun mond stoppen en hun eerste infecties doormaken. Beide gebeuren tegelijk. Dat maakt het ene nog niet de oorzaak van het andere.

Hoe hoog de koorts is, zegt volgens Thuisarts weinig over hoe ziek je kind is. Let vooral op hoe je baby zich gedraagt: drinkt hij, reageert hij op je, heeft hij natte luiers?

Let op: is je baby jonger dan 3 maanden en heeft hij koorts? Bel dan direct de huisarts of de huisartsenpost, ook als je denkt dat er een tandje aankomt.

Kunnen tandjes diarree of verkoudheid veroorzaken?

Daar is geen bewijs voor. Het zijn twee hardnekkige aannames die vooral berusten op toeval in de tijd.

Diarree

Veel ouders merken dunnere ontlasting rond de tijd dat er tandjes doorkomen. De NHS is er duidelijk over: er is geen bewijs dat tandjes diarree veroorzaken.

Soms lees je dat het komt doordat een baby meer speeksel inslikt. Dat is een theorie, geen aangetoond feit. Er zijn ook andere verklaringen voor ontlasting die verandert rond deze leeftijd. Denk aan de start met vaste voeding, of aan een buikvirus dat via handjes en speelgoed in de mond is gekomen.

Een keer wat dunnere poep bij een baby die goed drinkt en vrolijk is, is geen reden tot zorg. Waterdunne ontlasting die aanhoudt, is dat wel. Verandert ook de kleur? Lees dan ons artikel over groene ontlasting bij je baby.

Verkoudheid

Een snotneus, hoesten of een volle neus komen niet van tandjes. Baby's zijn in hun eerste jaren simpelweg vaak verkouden, en dat valt samen met de periode waarin ze tanden krijgen.

Tegelijkertijd optreden betekent niet automatisch dat het ene het andere veroorzaakt. Heeft je baby het benauwd, ademt hij snel of piepend, of drinkt hij slecht? Zie dat dan niet als een tandjesklacht.

Tandjes doorkomen: symptomen in één overzicht

Wat helpt bij doorkomende tandjes?

Eenvoudige middelen zonder medicijnen zijn de eerste keuze: iets koels om op te bijten, zachte druk op het tandvlees en extra nabijheid. Geen enkele methode neemt het ongemak gegarandeerd weg. Het is vaak even uitproberen wat bij jouw baby werkt.

Koele bijtring

Een bijtring uit de koelkast kan het tandvlees kalmeren. In de gebruiksaanwijzing staat hoe lang je hem mag koelen. Leg een bijtring niet in de vriezer. Een bevroren ring is te hard en te koud en kan het tandvlees beschadigen.

Zacht tandvlees masseren

Was je handen en wrijf met een schone vinger zacht over het tandvlees. Kort en met lichte druk is genoeg. Trekt je baby zijn hoofd weg, stop dan.

Koel voedsel

Eet je baby al vaste voeding en is hij 6 maanden of ouder? Dan kan zacht, koel fruit prettig zijn, bijvoorbeeld een stuk meloen. Kies vorm en stevigheid die past bij wat je baby al aankan en blijf er altijd bij vanwege de kans op verslikken. Vermijd suikerrijke koekjes en biscuits: ook een paar tandjes kunnen al gaatjes krijgen.

Extra troost

Dragen, knuffelen, samen spelen of even iets anders gaan doen: afleiding en nabijheid helpen echt. Een baby die zich veilig voelt, heeft minder last van ongemak. Een rustig ritueel kan ook helpen, zoals een warm badje op de juiste temperatuur voor het slapengaan.

En zodra het eerste tandje door is: begin met poetsen met fluoridetandpasta voor baby's en vraag je tandarts wanneer je voor het eerst langs kunt komen.

Tandjespijn verlichten: hoe zit het met pijnstillers?

Een pijnstiller is bij tandjes meestal niet nodig. Het kan tijdelijk wel, als je baby duidelijk pijn heeft en daardoor slecht slaapt of drinkt.

Dit zegt Thuisarts over pijnstillers bij kinderen:

• Kijk eerst naar de oorzaak. Een pijnstiller kan verbergen dat er iets anders speelt.
• Begin met paracetamol. Dat kan vanaf 3 maanden. Is je baby jonger, overleg dan altijd eerst met de huisarts.
• De juiste hoeveelheid hangt af van gewicht en leeftijd. Voor drank gelden andere hoeveelheden dan voor zetpillen. Volg de bijsluiter: hoeveel per keer, hoe vaak en hoeveel uur ertussen.
• Ibuprofen alleen na overleg met de huisarts, en nooit samen met paracetamol.
• Geef geen aspirine of andere pijnstillers aan je baby.

We noemen hier bewust geen doseringen. Die verschillen per product en per kind. Twijfel je, vraag het de apotheek, de huisarts of de jeugdarts.

En tandjesgel?

Voor tandjesgels ontbreekt goed bewijs dat ze werken, stelt de NHS. Gewone mondgels voor volwassenen zijn niet geschikt voor baby's. De Amerikaanse kinderartsenvereniging AAP raadt verdovende gels met benzocaïne bij baby's af. Ook homeopathische tandjesmiddelen worden door de NHS niet aanbevolen. Wil je toch iets gebruiken, overleg dan eerst met de apotheek.

Heeft je baby meerdere dagen achter elkaar een pijnstiller nodig? Dan is het tijd om de huisarts te laten meekijken.

Wat kun je beter niet doen bij doorkomende tandjes?

Sommige populaire middelen zijn onbewezen, en een paar zijn ronduit gevaarlijk. Laat deze liggen:

• Barnsteenkettingen en andere tandjeskettingen of -armbandjes. Er is geen bewijs dat ze pijn verlichten. Wel kan een ketting om de hals beknellen en kunnen losse kralen in de luchtweg komen. De AAP raadt sieraden bij baby's helemaal af.
• Een bijtring aan een koord om de hals. Zelfde risico.
• Bevroren bijtringen of andere keihard bevroren voorwerpen. Te hard en te koud voor het tandvlees.
• Scherpe, harde of breekbare voorwerpen. Ze kunnen het tandvlees verwonden of in stukjes breken.
• Kleine voorwerpen waarin je baby zich kan verslikken.
• Het tandvlees hard masseren of proberen het tandje "erdoor te helpen".
• Onbewezen kruidenmiddelen en homeopathische tandjesmiddelen. Werking niet aangetoond, samenstelling niet altijd duidelijk.
• Essentiële oliën in of rond de mond. Ze kunnen huid en slijmvlies irriteren en zijn niet bedoeld om in te slikken.
• Alcoholhoudende middelen op het tandvlees. Alcohol hoort niet in een baby.
• Mondgels of medicijnen die niet voor baby's bedoeld zijn.
• Pijnstillers zonder de juiste dosering. Te veel is schadelijk, te weinig helpt niet.
• Aspirine. Niet geschikt voor kinderen.
• Suikerrijke koekjes of gezoete spenen als troost.

Wanneer moet je met je baby naar de huisarts?

Bel de huisarts zodra de klachten verder gaan dan gevoelig tandvlees, kauwen, kwijlen en wat onrust. De drempels hieronder komen van Thuisarts, de website van de Nederlandse huisartsen.

Bel direct de huisarts of huisartsenpost

Je baby heeft koorts (38 graden of hoger) en je merkt één of meer van deze dingen:

• Je baby is jonger dan 3 maanden.
• Je baby reageert minder of niet op je, of is moeilijk wakker te krijgen.
• Je baby kreunt, of blijft huilen en is niet te troosten.
• Je baby ademt moeilijk, snel of piepend, of stopt soms even met ademen.
• Je baby is opvallend bleek of vlekkerig, of heeft blauwe of grauwe lippen.
• Je baby heeft rode of donkere vlekjes op de huid die niet wegtrekken als je erop drukt.
• Je baby blijft overgeven, bijvoorbeeld een paar keer per uur, uren achter elkaar.
• Je baby drinkt minder dan de helft van normaal.
• Je baby heeft meer dan 12 uur geen natte luier gehad.
• Je baby schokt ineens met armen en benen.
• Je baby wordt in korte tijd zieker, of is anders ziek dan je gewend bent.
• Je baby was een paar dagen koortsvrij en krijgt opnieuw koorts.
• Je maakt je ernstige zorgen.

Buiten kantooruren bel je de huisartsenpost. Bij een levensbedreigende situatie, bijvoorbeeld als je baby niet meer ademt of niet meer reageert, bel je 112.

Bel de huisarts voor advies

• Je baby heeft aanhoudende of waterdunne diarree.
• Je baby drinkt duidelijk minder dan anders, ook zonder koorts.
• De pijn is heftig, houdt lang aan of wordt erger.
• Pijnstillers helpen niet genoeg, of je twijfelt of je ze mag geven.
• De huiduitslag rond de mond wordt erger, gaat nat worden of breidt zich uit.
• Je baby is jonger dan 3 maanden en je denkt aan een pijnstiller.

Voor vragen over het tandje zelf, zoals een tandje dat scheef of op een vreemde plek doorkomt, kun je bij de tandarts terecht. Met vragen over groei en ontwikkeling ga je naar de jeugdarts of jeugdverpleegkundige van het consultatiebureau.

En dan het belangrijkste: jij kent je baby het best. Voelt het niet goed, dan is dat reden genoeg om te bellen. "Het zullen de tandjes wel zijn" mag nooit de reden zijn om het niet te doen.

Tandjes of toch ziek? Zo kun je het verschil beter inschatten

Tandjesklachten zitten in de mond en je baby blijft zichzelf. Bij ziekte verandert je baby als geheel.

Deze tabel is een hulpmiddel, geen diagnose. Staat er ook maar één vinkje in de rechterkolom, zoek de verklaring dan niet bij de tandjes.

Medische disclaimer: Dit artikel is bedoeld als algemene informatie en vervangt geen persoonlijk advies, onderzoek of behandeling door een arts of andere gekwalificeerde zorgverlener.