Fontanel (kruintje) wassen: is dat wel veilig?

Ja, je mag het hoofdje van je baby gewoon wassen, ook als de fontanel nog open is. De fontanel is geen open gat in de schedel: er ligt stevig weefsel overheen. Met zachte handen kun je het kruintje meewassen, net als de rest van de hoofdhuid. Alleen hard drukken of hard wrijven doe je liever niet.

Veel ouders voelen die zachte plek bovenop het hoofdje voor het eerst tijdens het badderen. Soms zie je hem zelfs licht bewegen. Dan is het logisch dat je even inhoudt en je afvraagt of je daar wel aan mag komen. Het goede nieuws: de Nederlandse jeugdgezondheidszorg is er duidelijk over. De huid over de fontanel is stug en stevig, je kunt het hoofd en het haar van je baby gewoon wassen, en je hoeft niet heel voorzichtig te zijn. Alleen hard op de plekjes wrijven of duwen is niet verstandig.

In het kort

• De fontanel is een normaal onderdeel van de schedelontwikkeling van je baby.
• Hij is bedekt met stevig weefsel en huid, dus zacht wassen, aanraken en droogdeppen kan gewoon.
• Vermijd hard drukken, stevig masseren, krabben en het lostrekken van korstjes.
• Hoe de fontanel eruitziet, zegt alleen iets in combinatie met hoe je baby zich verder voelt. Let vooral op drinken, plassen, reageren en koorts.

Wat is een fontanel eigenlijk?

Een fontanel is een zachte plek op het hoofd van je baby, waar de schedelplaten nog niet aan elkaar zijn gegroeid. Bij de geboorte is de schedel nog niet helemaal gesloten. Je baby heeft twee fontanellen: een grote midden bovenop het hoofd en een kleinere op het achterhoofd.

De grote fontanel is de plek die de meeste ouders voelen. Hij heeft ongeveer de vorm van een ruit. De kleine fontanel achterop is vaak lastig te voelen en groeit al vroeg dicht.

Waarom is de schedel niet meteen gesloten? Daar zijn twee goede redenen voor:

1. Tijdens de geboorte kan de schedel zich zo aanpassen aan de vorm van het geboortekanaal.
2. Na de geboorte groeien de hersenen van je baby snel. De fontanellen geven ze ruimte om te groeien.

De kleine fontanel is meestal na ongeveer 8 weken dicht. De grote fontanel sluit ergens tussen 6 maanden en 1,5 jaar. Dat verschilt flink per kind. De jeugdarts van het consultatiebureau voelt regelmatig aan de fontanellen en meet de omtrek van het hoofdje. Denk je dat de grote fontanel al voor 6 maanden dicht is, of na 1,5 jaar nog open? Bespreek het dan met de jeugdarts.

Kruintje of fontanel? In de volksmond noemen sommige ouders de zachte plek het kruintje. Anderen bedoelen met de kruin juist de plek waar het haar in een draaikolk groeit. In dit artikel bedoelen we met kruintje de zachte plek: de grote fontanel.

Is de fontanel echt zo kwetsbaar?

De fontanel voelt kwetsbaar, maar is goed beschermd. Over de opening tussen de schedelplaten ligt een stevig vlies van bindweefsel, met daarover de gewone hoofdhuid. Het is dus geen open plek waar je zomaar doorheen kunt drukken.

Dat de fontanel zacht aanvoelt, is precies de bedoeling. Juist omdat er nog geen bot zit, kan het schedeltje meegroeien. Zachtheid betekent hier dus niet dat er iets mis is.

"Kan ik de hersenen van mijn baby beschadigen als ik de fontanel aanraak?"

Bij gewone, zachte verzorging hoef je daar niet bang voor te zijn. Aaien, het hoofdje ondersteunen, haartjes wassen en droogdeppen horen gewoon bij het verzorgen van je baby. Wat je wel vermijdt, is stevige druk: met je vingers hard op de fontanel duwen, hard wrijven of erop leunen. En een harde klap of val op het hoofd is een heel andere situatie dan aanraken tijdens het wassen. Lees daarover verderop meer.

Mag je de fontanel wassen tijdens het badderen?

Ja. Je wast de fontanel gewoon mee met de rest van de hoofdhuid, met zachte bewegingen. Je hoeft er niet omheen te werken of die plek over te slaan. Zo pak je het rustig aan:

1. Leg alles klaar. Handdoek, schone luier en kleertjes binnen handbereik. Laat je baby nooit alleen in bad, ook niet heel even.
2. Ondersteun hoofd en nek. Laat het hoofdje rusten op je onderarm of in je hand, zodat je baby zich veilig voelt.
3. Maak de hoofdhuid nat. Gebruik je hand of een zacht washandje met lauwwarm water. Werk van voor naar achter, zodat er geen water over het gezichtje loopt.
4. Gebruik alleen een product als het nodig is. Bij een jonge baby met weinig haar is water vaak genoeg. Wil je wel iets gebruiken, neem dan een klein beetje milde babyshampoo of babywasgel.
5. Was met je vingertoppen. Maak kleine, rustige bewegingen over de hele hoofdhuid, ook over de fontanel. Gebruik je vingertoppen, niet je nagels.
6. Spoel goed na. Giet beetjes water van voor naar achter, zodat sop niet in de oogjes loopt.
7. Dep het hoofdje droog. Gebruik een zachte handdoek en dep in plaats van te wrijven. Droog het hoofdje snel af, zodat je baby niet afkoelt.

Twijfel je over de juiste watertemperatuur? Lees dan hoe warm het badwater voor je baby moet zijn.

Mag je over de fontanel wrijven?

Zacht wrijven tijdens het wassen of aaien is prima. Hard wrijven, drukken of krabben doe je liever niet. Het verschil zit in de kracht, niet in de plek.

Ook als de fontanel zelf minder kwetsbaar is dan hij voelt, blijft de hoofdhuid van een baby dun en gevoelig. Schuren, krabben en schrobben kunnen roodheid en kleine wondjes geven. Die kunnen weer gaan jeuken of ontsteken. Rustige, zachte bewegingen zijn dus beter voor de hele hoofdhuid, niet alleen voor het kruintje.

Mag je babyshampoo gebruiken bij een open fontanel?

Ja, een open fontanel is geen reden om shampoo te vermijden. Maar shampoo is ook niet altijd nodig. Water en zeep doen het vlies onder de huid geen kwaad. De vraag is dus niet óf het mag, maar of je baby het nodig heeft.

• Jonge baby met weinig haar: lauwwarm water is vaak genoeg om de hoofdhuid schoon te houden.
• Meer haar, melkresten of zweet: dan kan een klein beetje milde babyshampoo handig zijn.
• Kies mild: liefst zonder sterke geur en met zo weinig mogelijk onnodige toevoegingen. Sterk geparfumeerde producten kunnen een gevoelige huid sneller prikkelen.
• Weinig is genoeg: een klein beetje, goed uitspoelen en sop uit de oogjes houden.

Heeft je baby een bijzondere huid of hoofdhuid, zoals berg of eczeem? Dan kan het advies anders zijn. Bij berg raadt Thuisarts bijvoorbeeld aan om het haar elke dag met babyshampoo te wassen. Bij eczeem volg je het advies van het consultatiebureau of de huisarts. Wil je weten waar je op let bij het etiket? Lees dan welke ingrediënten je beter kunt vermijden in babyshampoo.

Hoe vaak moet je het hoofdje van je baby wassen?

Er is geen vast schema dat voor elke baby geldt. Hoe vaak het hoofdje een wasbeurt nodig heeft, hangt onder meer af van:

• de leeftijd van je baby;
• hoeveel haar je baby heeft;
• of je baby snel zweet, bijvoorbeeld bij warm weer;
• melk of spuug die in het haar of de nekplooi terechtkomt;
• de huid: droog, gevoelig, eczeem of berg;
• jullie ritme thuis.

Voor veel baby's is het genoeg om het hoofdje mee te nemen als ze in bad gaan, vaak gewoon met water. Zit er tussendoor melk in het haar, dan veeg je dat weg met een zacht, nat washandje. Merk je dat de hoofdhuid droger of schilferiger wordt na vaker wassen? Dan helpt minder vaak wassen of minder product vaak beter dan meer.

Wil je meer weten over een fijne badroutine? Bekijk ook deze tips over hoe vaak je je baby in bad doet.

Wat als je per ongeluk de fontanel aanraakt?

Dan hoef je je meestal geen zorgen te maken. Even op de fontanel komen tijdens het wassen, afdrogen of vasthouden hoort bij gewone babyverzorging. Daar hoef je niet van te schrikken, en je hoeft daarna ook niets extra's te doen.

Heeft je baby een harde klap of val op het hoofd gehad? Dan is het een andere situatie. Volgens Thuisarts:

• Bel direct 112 als je kind bewusteloos is of na de val of klap een epileptische aanval krijgt.
• Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost als je kind van meer dan 1 meter hoogte is gevallen, iets hards of zwaars met snelheid op het hoofd heeft gekregen, of even bewusteloos is geweest.
• Bel ook direct als je kind daarna moet overgeven, een bult of wond op het hoofd heeft, of zich anders gedraagt dan normaal.

Let vooral de eerste 2 uur na een val goed op je baby en laat je baby de eerste 24 uur liever niet alleen. Twijfel je bij een baby? Bel dan liever één keer te vaak.

De fontanel voelt zacht of je ziet hem kloppen: is dat normaal?

Ja, meestal wel. Een fontanel voelt zacht en een beetje veerkrachtig aan. Bij veel baby's zie je hem ook licht op en neer bewegen. Dat is de hartslag die je ziet doorkomen, omdat er op die plek nog geen bot zit.

De fontanel kan er ook per moment iets anders uitzien. Als je baby huilt, perst of plat ligt, kan hij wat boller lijken. Als je baby rustig rechtop zit, ligt hij vaak iets lager.

Je hoeft de fontanel niet zelf te controleren door erop te drukken. Het consultatiebureau houdt de fontanel en de groei van het hoofdje in de gaten. Valt je iets op wat je niet vertrouwt, kijk dan vooral naar hoe je baby zich verder voelt.

Overzicht: wat zie je, en wat doe je?

Deze tabel is bedoeld als algemene oriëntatie en geen diagnose. Hoe je baby zich verder voelt, is altijd belangrijker dan hoe de fontanel eruitziet.

Wat betekent een ingedeukte fontanel?

Een fontanel die een klein beetje lager ligt, kan normaal zijn. Een duidelijk ingezakte fontanel kan een teken van uitdroging zijn, vooral als je baby ook minder drinkt of minder plast. De fontanel alleen zegt niet genoeg. Kijk daarom altijd naar het geheel.

Baby's drogen sneller uit dan oudere kinderen, vooral baby's jonger dan 3 maanden. Uitdroging ontstaat meestal doordat een baby te weinig drinkt, of veel vocht verliest door diarree, overgeven of zweten bij koorts.

Andere signalen waar je op let:

• je baby drinkt veel minder dan normaal;
• je baby heeft minder natte luiers, of de luiers zijn lang droog;
• een droog mondje, of weinig of geen tranen bij huilen;
• je baby is suf, slap of moeilijk wakker te krijgen;
• je baby blijft overgeven of heeft veel diarree;
• je baby ademt snel.

Thuisarts adviseert om direct de huisarts of huisartsen-spoedpost te bellen als je baby minder dan de helft drinkt van wat normaal is, meer dan 12 uur geen natte luier heeft, steeds blijft overgeven, of suf is. Dat geldt ook als je baby snel ademt of niet reageert zoals je gewend bent. Ziet de fontanel er duidelijk ingezakt uit en herken je een of meer van deze signalen? Wacht dan niet af.

Wat betekent een bolle fontanel?

Een fontanel die even bol staat terwijl je baby huilt, perst of ligt, is meestal niet zorgwekkend. Een fontanel die bol en gespannen blijft terwijl je baby rustig en rechtop is, vraagt om snelle medische beoordeling, zeker als je baby ziek oogt.

Een bolle, gespannen fontanel kan bij baby's horen bij een ernstige ziekte, zoals een hersenvliesontsteking. Maar je kunt zo'n ziekte niet aan de fontanel alleen herkennen, en een bolle fontanel betekent ook niet automatisch dat er iets ernstigs is. Het gaat om de combinatie met andere signalen, zoals:

• koorts, of juist een te lage temperatuur;
• slaperig of suf zijn, minder contact maken, moeilijk wakker te krijgen;
• veel minder of niet willen drinken;
• steeds blijven huilen of kreunen, of huilen op een hoge toon;
• steeds overgeven;
• slappe armpjes of beentjes;
• huilen bij het verschonen als je de beentjes optilt (luierpijn);
• een grauwe of vlekkerige huid;
• vlekjes die niet wegdrukken;
• een stuip of schokken met armen en benen.

Staat de fontanel bol en zie je een of meer van deze signalen? Bel dan direct de huisarts of huisartsen-spoedpost. En onthoud: is je baby jonger dan 3 maanden en heeft je baby koorts (38 graden of hoger)? Dan bel je altijd direct, ook zonder andere klachten.

Fontanel en hoofdhuid verzorgen bij berg of schilfers

Schilfertjes op de hoofdhuid, ook rond de fontanel, zijn bij baby's heel gewoon. Je verzorgt die plek op dezelfde zachte manier als de rest van het hoofdje.

Niet elke schilfer is berg. Een droge hoofdhuid geeft vaak fijne, witte schilfertjes. In de eerste weken vervelt de huid van veel baby's ook een beetje. Berg ziet er anders uit: vette, gelige schilfers of korstjes tussen de haren, soms ook in de wenkbrauwen. Soms plakken ze samen tot een dikkere laag. Berg is een vorm van eczeem. Het komt door meer huidvet en een bepaalde gist op de huid, niet door slechte hygiëne. Meestal is het weg tegen de tijd dat je baby 1 jaar is.

Berg of melkschurft? Die woorden worden soms door elkaar gebruikt, maar ze betekenen niet altijd hetzelfde. Met melkschurft of melkkorst bedoelen mensen ook wel een jeukend eczeem dat vaak op de wangetjes begint. Twijfel je wat je baby heeft? Laat het dan beoordelen op het consultatiebureau of door de huisarts.

Zo verzorg je berg, volgens Thuisarts:

1. Je hoeft niets te doen: berg gaat na een tijd vanzelf over.
2. Wil je het wel aanpakken, was het haar dan elke dag met babyshampoo, met zachte bewegingen. Ook over de fontanel.
3. Zitten er dikke plakken? Smeer daar 's avonds een beetje olie op, zodat ze zachter worden.
4. Borstel of kam de losse schilfers de volgende ochtend heel voorzichtig weg, met een zacht babyborsteltje of fijne kam. Duw niet hard: anders kunnen er wondjes in de huid komen.

Peuter of krab schilfers dus niet los met je nagels, en schraap ze niet weg. Wat niet vanzelf loslaat, laat je zitten. Gebruik ook geen etherische oliën of zelfgemaakte middeltjes op de hoofdhuid van je baby.

Neem contact op met het consultatiebureau of de huisarts als de hoofdhuid rood, nattend of ontstoken lijkt, als je baby jeuk lijkt te hebben, als het zich uitbreidt naar het gezicht of lichaam, of als het niet beter wordt.

Wat moet je juist niet doen?

Vermijd alles wat hard, scherp of onnodig is. Dit doe je beter niet:

• Hard drukken op de fontanel. Stevige druk wordt afgeraden en heeft geen enkel nut.
• Stevig masseren van de hoofdhuid. Zacht wassen is genoeg; kneden of hard masseren irriteert.
• Krabben of peuteren met je nagels. De babyhuid is dun en krijgt snel wondjes.
• Korstjes of schilfers lostrekken. De huid eronder kan kapotgaan.
• Agressief schrobben met een washand of borstel. Geeft roodheid en droogt de huid uit.
• Sterk geparfumeerde of onnodige producten. Hoe minder prikkels op de jonge huid, hoe beter.
• Etherische oliën. Die zijn niet geschikt voor de huid van een baby.
• Huismiddeltjes waar je niet zeker van bent. Houd het bij wat het consultatiebureau of de huisarts adviseert.
• De fontanel steeds controleren door erop te drukken. Kijk liever naar hoe je baby zich voelt, en laat het meten en voelen aan het consultatiebureau.

Wanneer moet je contact opnemen met de huisarts?

Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost als je baby er ziek uitziet, ook als de fontanel er normaal uitziet. Hoe je baby zich voelt en gedraagt, zegt meer dan de fontanel alleen.

Bel direct 112 als je baby bewusteloos is, na een val of klap een epileptische aanval krijgt, of als je denkt dat het leven van je baby in gevaar is.

Bel direct de huisarts of huisartsen-spoedpost als je een of meer van deze dingen merkt:

• je baby is jonger dan 3 maanden en heeft koorts (38 graden of hoger);
• de fontanel staat bol en gespannen terwijl je baby rustig is, en je baby is ziek;
• de fontanel is duidelijk ingezakt en je baby drinkt slecht, plast weinig of is suf;
• je baby is suf: reageert minder of niet, of is moeilijk wakker te krijgen;
• je baby drinkt minder dan de helft van normaal;
• je baby heeft meer dan 12 uur geen natte luier;
• je baby blijft overgeven;
• je baby heeft een stuip of schokt met armen en benen;
• je baby ademt moeilijk of snel, of stopt soms even met ademen;
• je baby huilt anders dan normaal, kreunt of is niet te troosten;
• je baby is van meer dan 1 meter hoogte gevallen of heeft een harde klap op het hoofd gehad;
• je baby wordt in korte tijd steeds zieker, of je maakt je erge zorgen.

Bespreek het op het consultatiebureau als je denkt dat de grote fontanel voor 6 maanden al dicht is of na 1,5 jaar nog open, of als je vragen hebt over de vorm of groei van het hoofdje. Ook bij berg of schilfers die niet weggaan kun je daar terecht.

Tot slot

Het zachte plekje op het hoofd van je baby voelt misschien spannend, maar je mag het gewoon meenemen in de dagelijkse verzorging. Zachte handen, een rustig ritme en zo min mogelijk prikkels zijn genoeg. Een eenvoudige routine, zoals we die bij Moise ook graag voor de hele babyhuid aanraden, werkt vaak het best. En maak je je zorgen? Kijk dan niet alleen naar de fontanel, maar naar je hele baby, en bel bij twijfel de huisarts.

Vrijwaring: Dit artikel geeft algemene informatie en vervangt geen persoonlijk medisch advies. Twijfel je over de gezondheid van je baby? Neem contact op met het consultatiebureau, de huisarts of de huisartsen-spoedpost.